‘Spindokters’; opgepoetste onderzoeksbevindingen

‘Spindokters’?

Medisch-wetenschappelijke onderzoekers blijken onderzoeksbevindingen vaak te gunstig voor te stellen in hun artikelen: in 68% van onderzoeksartikelen vonden auteurs van de Universiteit van Oxford een opgepoetste of verdraaide weergave. Bij een kwart was deze vertekening ernstig (JAMA 2010;303:2058-64). Isabelle Boutron en haar medeauteurs verzamelden in PubMed verslagen van gerandomiseerde gecontroleerde trials met een directe vergelijking van twee behandelingen, met statistisch niet-significante bevindingen voor de primaire uitkomstmaten (p ≥ 0,05).

De auteurs definiëren deze vorm van oppoetsen (‘spin’) als ‘specifieke vormen van rapportage, vanuit welk motief dan ook, die de interpretatie van resultaten kunnen verstoren en lezers kunnen misleiden, om te benadrukken dat de experimentele behandeling heilzaam is, ondanks statistisch niet significante verschillen voor de primaire uitkomst, of om lezers af te leiden van de niet-significante uitkomsten’. Zij spreken van ernstige vertekening als onderzoekers ten onrechte geen onzekerheden in hun onderzoek naar voren brengen, hun resultaten niet in het juiste kader plaatsen, niet wijzen op het ontbreken van significantie of aanraden de interventie in de klinische praktijk toe te passen.

Vertekening

Bij 13 (18%) van de 72 artikelen begon de vertekening al in de titel. In de beschrijving van de resultaten in de samenvattingen was er manipulatie bij 27 (37%) en in de conclusies van 42 samenvattingen (58%). In de tekst van het artikel was er vertekening in 21 (29%) van de resultatensecties, in 31 (43%) van de beschouwingen en in 36 (50%) van de conclusies. Meer dan 40% van de artikelteksten vertoonde vertekening in 2 of meer onderdelen. In totaal vertoonden 49 (68%) samenvattingen en 44 teksten (61%) manipulatie in ten minste 1 onderdeel.

Leerzame voorbeelden

Het artikel is leerzaam voor tijdschriftredacties, referenten, auteurs en algemene lezers. Het is een goede oefening in kritisch lezen. Kwalijk is dat de meeste vertekening te vinden was in de samenvatting: vaak is alleen die gratis te raadplegen op internet.

Als beperkingen van dit onderzoek noemen de auteurs dat zij subjectief kunnen zijn in hun beoordeling van manipulatie. Verder keken ze alleen naar niet-significante bevindingen. Onderzoekers zullen zich in deze categorie misschien wat eerder tot het oppoetsen van hun bevindingen laten verleiden. Tot slot konden auteurs niet uitmaken of de manipulatie opzettelijk was of toe te schrijven aan gebrek aan kennis.

Tip: Bekijk vooral de bijlage (onder het kopje ‘Supplemental Content’) bij het artikel met gedetailleerde voorbeelden van de gevonden vormen van manipulatie. Wij geven enkele voorbeelden hieruit in de onderstaande voorbeelden.

Enkele voorbeelden

Misleidende titels

‘De invloed van het overactieve blaassyndroom voor seksueel functioneren; een preliminair rapport van de Multicenter Assessment of Transdermal Therapy in Overactive Bladder with Oxybutynin trial’

Opmerking: auteurs vergelijken oxybutynine-plus-gedragstherapie met alleen oxybutynine. De titel is misleidend omdat die op een ander onderwerp focust.

‘Urinekatheter is misschien niet nodig bij kleine chirurgie onder spinale anesthesie met lang-werkende lokale anesthetica’.

Opmerking: ook deze titel richt zich niet op onderwerp van het onderzoek: vergelijking van 2 anesthesieprotocollen.

Misleidende conclusies

… ‘Hoe dan ook, er waren verbeteringen in middel-heupratio, bloeddruk, en hdl-cholesterol in beide groepen,  die of statistisch significant waren of significantie benaderden’

‘De effecten van beide medicijnen zijn gelijk, en er werden geen verschillen tussen beide opgemerkt. Beide middelen reduceren op een statistisch significante manier systolische en diastolische bloeddruk en…..’

Opmerking: focus op de vergelijking binnen de groep en niet op de vergelijking van de twee middelen volgens het studieprotocol; bovendien kan ‘significantie niet benaderd worden’, een verschil is wel of niet significant.

‘Bij patiënten met chronische hepatitis C, heeft een enkele inname van 50 g alcohol geen effect op de leverfunctiewaarden en HCV-RNA-concentraties. Het is daarom een zaak van verder onderzoek of sporadisch drinken van kleine tot gemiddelde hoeveelheden alcohol vermeden moet worden door patiënten met chronische hepatitis C.’

Opmerkingen: dit voorbeeld toont aan hoe ernstig het gebruik van misleidende informatie kan zijn. Deze tekst impliceert nl. dat drankgebruik veilig is voor deze patiënten. Wat de auteurs in deze conclusie in de samenvatting niet vermelden, is dat zij hun onderzoek voortijdig beëindigd hebben wegens ‘futiliteit’. Er waren nl. 5000 patiënten nodig i.p.v. de nu onderzochte 22. En de titel luidde: ‘Een enkele alcoholconsumptie heeft geen invloed op serum hepatitis C-virus-RNA bij patiënten met chronische hepatitis C’.

Outputstyle voor Tijdschrift voor Psychiatrie | EndNote

EndNote X7
EndNote X7

Onderaan deze pagina kunt u de aangepaste outputstyle downloaden voor referenties in Tijdschrift voor Psychiatrie  (EndNote).

Als u deze outputstijl importeert in uw versie van EndNote, en deze stijl selecteert bij het bewerken van uw manuscript, krijgen de literatuurverwijzingen in de tekst en de literatuurlijst het gewenste format.

Om de gedachten te bepalen, geven we hier ook een korte beschrijving van de gewenste stijl.

Literatuurlijst

  • Bij meerdere publicaties van dezelfde auteur, komen die van de auteur alleen als eerste, dan die met 2 auteurs en vervolgens die met 3 of meer auteurs. Geef deze laatste met een maximum van 6, de overige auteurs wordt aangegeven met ‘e.a.’.
  • Als er meer dan een publicatie is voor een gegeven jaar, dienen deze aangeduid te worden met a, b, c, etc.
  • Geef tijdschrifttitels in hun afgekorte vorm (zie PubMed).

Verwijzing in tekst

  • De literatuurverwijzing in de tekst wordt tussen haakjes weergegeven met de achternaam van de auteur(s) gevolgd door het jaartal (Pieters 1999). Bij 2 auteurs: (Sabbe & Claes 2006) (NB: Brain gebruikt hier ‘and’, maar wij kiezen voor: &.) Bij 3 en meer auteurs wordt alleen de eerste auteur vermeld, gevolgd door e a. (Pieters e.a. 1999).
  • Bij directe verwijzing in de tekst volgt na de achternaam van de auteur tussen haakjes het jaar van publicatie; bij 3 en meer auteurs wordt alleen de eerste auteur vermeld, bijvoorbeeld: ‘Jansen (2009) concluderen hetzelfde en Kok e.a. (2008) wezen hier eerder op’.
  • Verwijzing naar pagina’s, bijvoorbeeld in geval van citaten, geschiedt na vermelding van het jaar.

 Enkele voorbeelden

Hoofdstuk van een boek:
Barkovich AJ. Disorders of neuronal migration and organization. In: Kuzniecky RI, Jackson GD, editors. Magnetic resonance in epilepsy. New York: Raven; 1994. p. 235-55.

Boek:
Costa DC, Morgan GF, Lassen NA, editors. New trends in neurology and psychiatry. London: Libbey; 1993.

Tijdschriftartikel:
Bushby KMD, Gardner-Medwin D. The clinical, genetic and dystrophin characteristics of Becker muscular dystrophy. I. Natural history. J Neurol 1993; 240: 98-104.

Allen P, Amaro E, Fu CH, Williams SC, Brammer MJ, Johns LC, e.a. Neural correlates of the misattribution of speech in schizophrenia. Br J Psychiatry 2007; 190: 162–9.

Alphen SPJ van, Videler AC, van Royen RJJ, Verhey FRJ. Multidisciplinaire richtlijn Persoonlijkheidsstoornissen; nader gespecificeerd voor ouderen. Tijdschr Psychiatr 2009; 51: 249-53.

Verdere uitleg

Meer uitleg en nog enkele specifieke gevallen vindt u in de sectie over literatuur in de richtlijnen voor auteurs, op de site van het Tijdschrift voor Psychiatrie.

Medisch-wetenschappelijke handboeken

Hier vindt u een korte bespreking van de betere handboeken voor medisch-wetenschappelijke redacteuren en auteurs.

Medisch-wetenschappelijke handboeken

Handbook EASE, 2de druk
Handbook EASE, 2de druk

Science Editors’ Handbook

De European Association of Science Editors (EASE) is een vakvereniging voor redacteuren en uitgevers van wetenschappelijke uitgaven. Interessante uitgaven zijn het tijdschrift European Science Editing (een half jaar na publicatie vrij te downloaden voor niet-leden) en het Science Editors’ Handbook, waarvan in 2013 een nieuwe versie is uitgekomen.

Oud-KNMP-redacteur Arjan Polderman is een van de redacteuren van deze uitgave. Deze 2de druk telt 56 hoofdstukken, verzorgd door internationaal erkende auteurs, en beslaat ruim 230 bladzijden op royaal formaat.

Met een praktische sectie over allerlei aspecten van het redactiewerk, een sectie over nomenclatuur en terminologie en adviezen voor redactioneel beleid tot een sectie over peer review, over ethische vragen en over technische aspecten van het publiceren en het promoten van wetenschappelijke tijdschriften is dit handboek weer helemaal up-to-date.

Op de site van EASE vindt u veel tips en checklists voor auteurs, peer-reviewers en redacties.

Scientific style and format
Scientific style and format

Scientific Style and Format

Interessant is de Council of Science Editors (CSE). Hun blad Science Editor is na 1 jaar vrij te raadplegen voor niet-leden. CSE verzorgt een zeer compleet handboek: Scientific Style and Format. In 2014 verscheen de 8ste editie, die inmiddels 840 pagina’s telt. U kunt een papieren boek kopen, maar ook te overwegen is een abonnement op de online-editie. Papier of online, we kunnen deze uitgave sterk aanbevelen aan redacteuren en auteurs. Henk Walvoort was al zeer lovend over een eerdere druk van dit boek:

‘Uniformiteit in spelling en aanduiding van wetenschappelijke fenomenen komt niet alleen de overdracht van wetenschappelijke informatie zeer ten goede, het is zelfs een absolute voorwaarde voor efficiënte informatieoverdracht.

Wie wel eens een artikel of een hoofdstuk in een leerboek heeft geschreven, kent de twijfel over de juiste schrijfwijze: moet in het oncogen c-myc de eerste c nu wel of niet cursief (niet), wordt de molecuulmassa nu uitgedrukt in kD of in kDa (het laatste) en moet de 4 van T4 nu in de regel of inferieur? (mag allebei).

[…] het handboek […] geeft op veel van deze vragen, zo niet op alle, een beargumenteerd antwoord. […] Het is dan ook een goede hulp voor schrijvers en onmisbaar voor redacties.’

AMA Manual of Style

AMA Manual of Style

Ook zeer informatief en compleet is het handboek van de JAMA-redacteuren: de AMA Manual of Style. A Guide for Authors and Editors (11de editie verscheen april 2020). Over alle aspecten van het redactionele proces vindt u hier complete informatie. Indienen van een manuscript, peer review, redigeren en drukproefcorrectie, het komt allemaal aan bod in ruim 1300 bladzijden.

Veel praktische informatie (tabellen en figuren, afkortingen, eenheden en nomenclatuur), maar ook uitgebreide informatie over ethische aspecten van publiceren (copyright, strijdige belangen, verantwoordelijkheid, embargo en overdrukken).

Het boek staat ook geheel online en de site biedt ook enkele vrij toegankelijke diensten, o.a. een handige tool voor het omrekenen van SI-eenheden en laboratoriumwaarden.

John Kirkman: Good style. writing for science and technology
John Kirkman: Good style. Writing for science and technology

 John Kirkman: Good style

John Kirkman geeft al jaren cursussen en workshops over beter schrijven voor biomedici en technici. Tijdens deze cursussen legt hij deelnemers tal van voorbeelden voor en vraagt naar hun voorkeuren. Mede op grond daarvan geeft hij in Good style sterke adviezen voor een heldere stijl.

Hoofdstuk Het schrijven van een medisch-wetenschappelijk artikel

Illustratie uit Het schrijven van een medisch-wetenschappelijk artikel
Illustratie uit Het schrijven van een medisch-wetenschappelijk artikel

De praktische gids Het schrijven van een medisch-wetenschappelijk artikel van hoofd- en eindredacteuren van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde is ook voor ervaren auteurs interessant. Dit boek verscheen in 2010 en de auteurs gaan ervan uit dat het schrijven van wetenschappelijke artikelen iets is wat je moet leren. Het voornaamste doel van een medisch-wetenschappelijke publicatie is: overbrengen van informatie. De regels en conventies die daarbij gelden, staan duidelijk beschreven in dit boek.

Wij verzorgden de eindredactie van deze uitgave en bieden u graag een blik op het eerste hoofdstuk van dit boek (een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum): Wetenschappelijk publiceren valt te leren.

Ook bieden we u de inhoudsopgave: inhoudsopgave Het schrijven van een medisch-wetenschappelijk artikel.

Output style voor Tijdschrift voor Psychiatrie | Reference Manager

Reference Manager
Reference Manager

De download vindt u onderaan deze pagina. Aangepaste output style voor referenties in Tijdschrift voor Psychiatrie (Reference Manager). (Reference Manager wordt niet meer verkocht, maar gebruikers worden nog wel ondersteund door de leverancier.)

Als u deze outputstijl importeert in uw versie van Reference Manager, en deze stijl selecteert bij het bewerken van uw manuscript, krijgen de literatuurverwijzingen in de tekst en de literatuurlijst het gewenste format.

Om de gedachten te bepalen, geven we ook een korte beschrijving van de gewenste stijl.

Literatuurlijst

  • Bij meerdere publicaties van dezelfde auteur, komen die van de auteur alleen als eerste, dan die met 2 auteurs en vervolgens die met 3 of meer auteurs. Geef deze laatste met een maximum van 6, de overige auteurs wordt aangegeven met ‘e.a.’.
  • Als er meer dan een publicatie is voor een gegeven jaar, dienen deze aangeduid te worden met a, b, c, etc.
  • Geef tijdschrifttitels in hun afgekorte vorm (zie PubMed).

Verwijzing in tekst

  • De literatuurverwijzing in de tekst wordt tussen haakjes weergegeven met de achternaam van de auteur(s) gevolgd door het jaartal (Pieters 1999). Bij 2 auteurs: (Sabbe & Claes 2006) (NB: Brain gebruikt hier ‘and’, maar wij kiezen voor: &.) Bij 3 en meer auteurs wordt alleen de eerste auteur vermeld, gevolgd door e a. (Pieters e.a. 1999).
  • Bij directe verwijzing in de tekst volgt na de achternaam van de auteur tussen haakjes het jaar van publicatie; bij 3 en meer auteurs wordt alleen de eerste auteur vermeld, bijvoorbeeld: ‘Jansen (2009) concluderen hetzelfde en Kok e.a. (2008) wezen hier eerder op’.
  • Verwijzing naar pagina’s, bijvoorbeeld in geval van citaten, geschiedt na vermelding van het jaar.

 Enkele voorbeelden

Hoofdstuk van een boek:
Barkovich AJ. Disorders of neuronal migration and organization. In: Kuzniecky RI, Jackson GD, editors. Magnetic resonance in epilepsy. New York: Raven; 1994. p. 235-55.

Boek:
Costa DC, Morgan GF, Lassen NA, editors. New trends in neurology and psychiatry. London: Libbey; 1993.

Tijdschriftartikel:
Bushby KMD, Gardner-Medwin D. The clinical, genetic and dystrophin characteristics of Becker muscular dystrophy. I. Natural history. J Neurol 1993; 240: 98-104.

Allen P, Amaro E, Fu CH, Williams SC, Brammer MJ, Johns LC, e.a. Neural correlates of the misattribution of speech in schizophrenia. Br J Psychiatry 2007; 190: 162–9.

Alphen SPJ van, Videler AC, van Royen RJJ, Verhey FRJ. Multidisciplinaire richtlijn Persoonlijkheidsstoornissen; nader gespecificeerd voor ouderen. Tijdschr Psychiatr 2009; 51: 249-53.

Verdere uitleg

Meer uitleg en nog enkele specifieke gevallen vindt u in de sectie over literatuur in de richtlijnen voor auteurs, op de site van het Tijdschrift voor Psychiatrie.

Nederlandstalige medische tijdschriften

Algemene medische tijdschriften

Omslag NTvG, themanummer vaccinaties

De grootste algemeen medische tijdschriften zijn Medisch Contact en het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Het eerste gaat meer over organisatie van zorg en beroepsnieuws en wordt uitgegeven in opdracht van de KNMG.

Het NTvG is het oudste (verschijnt sinds 1857 wekelijks) en richt zich op medisch-wetenschappelijk onderzoek en nieuws. Het tijdschrift wordt uitgegeven door een onafhankelijke vereniging. Op de website van het NTvG zijn artikelen pas na 5 jaar vrij toegankelijk. Van verschenen nummers is vaak uitsluitend het Redactioneel vrij toegankelijk. Ook van nuttige dossiers over bijvoorbeeld de methodologie van onderzoek zijn artikelen pas vrij toegankelijk na de genoemde 5 jaar. Wél vrij toegankelijk is het zeer uitgebreide COVID-19-dossier.

Het is natuurlijk jammer dat de Nederlandse medische tijdschriften ook niet via https://sci-hub.tw/ te lezen zijn (wel interessant voor buitenlandse tijdschriften). Geleidelijk zien we steeds meer Nederlandstalige tijdschriften vrij toegankelijk worden.

Specialistische tijdschriften  |  Vrij toegankelijk

Tijdschrift voor Psychiatrie, september 2020

Enkele voorbeelden van Nederlandstalige wetenschappelijke tijdschriften van beroepsverenigingen van medisch specialisten. De volgende tijdschriften zijn geheel vrij toegankelijk op internet (belangrijk voor medisch-wetenschappelijke informatie):

Tijdschrift voor Psychiatrie

Nederlands Tijdschrift voor Dermatologie en Venereologie

Nederlands Tijdschrift voor Obstetrie en Gynaecologie

Nederlands Tijdschrift voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (opgevolgd door Laboratoriumgeneeskunde, met vrij toegankelijke wetenschappelijke artikelen)

Tijdschrift voor Artsen voor Verstandelijk Gehandicapten

Nederlands Tijdschrift voor Hematologie

Tijdschrift voor Neurologie en Neurochirurgie

Nederlands Tijdschrift voor Allergie en Astma

Tijdschrift voor Bloedtransfusie

Tijdschrift voor Infectieziekten

Nederlands Tijdschrift voor Revalidatiegeneeskunde

Tijdschrift voor Urologie

MemoRad (interessante uitgave van de Nederlandse Vereniging voor Radiologie)

 

Specialistische tijdschriften  |  Niet vrij toegankelijk

De volgende Nederlandstalige medische tijdschriften zijn niet of niet geheel vrij toegankelijk:

Huisarts & Wetenschap

Kinderarts en Wetenschap

Tijdschrift voor Nucleaire Geneeskunde

Nederlandse Tijdschrift voor Medische Microbiologie

Nederlands Tijdschrift voor Anesthesiologie  (selecteer “Documenten” met filter “tijdschriften”)

Sport & Geneeskunde

Nederlands Tijdschrift voor Oncologie

Medische Oncologie

Nederlands Tijdschrift voor Reumatologie

Nederlands Tijdschrift voor Plastische Chirurgie

Kanker Breed

Osteoporose Journaal